Orban neden kaybetti, Magyar nasıl kazandı?

Toygun ATİLLA

Yukarıda anlattığım sahne Budapeşte'de yaşanıyordu. Orban'ın yıllarca kurduğu hikayenin çöktüğü andı. Macaristan halkına, "Ben sizi krizden korurum" demişti yıllarca oysa o gün "Kriz artık evin içindeydi" 

Orban belki o gün seçimi kaybetmedi ama o kasanın önünde yaşananlar güveni kaybetmesine neden oldu. 

İÇERDEN GELEN ADAM: MAGYAR 

Şimdi başka bir sahneden bahsedeyim sizlere, 

Tıklım tıklım kalabalık bir meydan... 

Bir adam sahneye çıkıyor. Peter Magyar...

"Ben o sistemin içindeydim" 

Kalabalık sessizleşiyor. İlk kez biri, sorunun ne olduğunu bildiğini söylüyor daha da önemlisi "Ben o yapının içindeydim" diyor. 

Sadece eleştirmiyor aynı zamanda biliyordu da... 

Magyar o gün seçimi kazanmadı ama inandırıcılığı o gün Budapeşte'deki o meydanda kazandı. 

16 YILLIK İKTİDARIN SONU

Macaristan'daki 16 yıllık Orban iktidarı dün yıkıldı. 

Bu seçimleri öncesinde, dünya basınından taramalar yaparak, notlar alarak uzun zamandır takip ediyorum. 

Financial Times, "Orban faces strongest challenge from insider" yani "Orban, içerden gelen en ciddi tehditle karşı karşıya" diyordu. Insedir yani içerden cümlesi benim için o gün çok şey ifade ediyordu. FT, Magyar'ı muhalefet değil, sistemin içinden gelen bir kırılma olarak görüyordu ki, bence bu zaten Macaristan için karar anı demekti. 

Reuters, 2024’te Magyar'ın Budapeşte'deki mitingini, "On binler Macaristan'ın yeni muhalefet figürü etrafında toplandı" diyordu. Bir liderin doğumu böyle anonslanırken, sokağın gücüne dikkat çekiliyordu. 

Politico Europe, "Orban'ın eski müttefiki en büyük tehdide dönüştü" manşetini attığında, ihanet değil bir çözülme hikayesini yazıyordu. 

The Guardian, "Yolsuzluk karşıtı mesaj Magyar'ın yükselişini besliyor" diyordu. 

Prestijli yayın organı, meseleyi ideolojiden değil ahlak/yolsuzluk eksenine oturtmuştu. 

ANAHTAR KELİMELER 

Manşetlerde her iki lider için de bence anahtar kelimeler vardı. 

Orban için, 

"Challenged" (Zorlanıyor) 

"Fatigue" (Yorgunluk)

"Pressure (Baskı) 

"Corruption" (Yolsuzluk) 

Magyar için, 

"Insider" (İçeriden) 

"Surge" (Yükseliş) 

"New Challenge" (Yeni oyuncu) 

Bunlar benim yaptığım okumalarda her iki lider için anahtar kelimelerdi. 

Seçim günü yaklaşırken anketler Magyar'ın kazanacağına kesin gözüyle baksa da 16 yıllık kesintisiz iktidarın başrolündeki Orban, "Ne yapar eder bu seçimi yine kazanır" diyenler de yok değildi... 

Fakat en bence en önemlisi "Orban artık yenilmez" değil algısı topluma yayılmıştı. 

Peki Orban neden kaybetti, Magyar neden kazandı? sorusuna yanıt arayalım... 

EKONOMİK KIRILMA 

Macaristan enflasyonu 2023'te yüzde 25'lere kadar çıktı. Bu AB'nin en yüksek enflasyon oranıydı. Gıda enflasyonu ise yüzde 40'lara varmıştı. Bu veriler Orban'ın istikrar söylemini çökertmişti. 

AB FON KRİZİ

AB Macaristan'a milyarlarca euroluk fonları hukuk devleti ihlalleri ve yolsuzluk iddiaları gerekçesi ile dondurdu. Bu durum yatırımcı güvenini sarsarken büyümeyi de yavaşlattı.  

ORBAN YORGUNLUĞU 

2010'dan beri kesintisiz iktidarda olan Orban için dünya basını "Orban yorgunluğu" ifadesini kullanıyordu. 

YOLSUZLUKLAR VE ELİT AĞ ELEŞTİRİSİ 

Orban ailesi ve çevresi için kamu ihaleleri, oligark sistem iddiaları bitmek bilmiyordu. 

Şimdi gelelim Magyar'ın seçimi neden ve nasıl kazandığına... 

İÇERDEN GELEN SES 

Sistemin tam kalbinden konuşuyordu. "Ben de o yapının içindeydim" dili klasik muhalefetten çok daha güçlü bir etki yaratıyordu. 

SOKAĞIN ETKİSİ 

2024'te Budapeşte'de toplanan on binlerce Macar artık bir liderin doğuşunu kutluyordu. 

İDEOLOJİK DEĞİL AHLAKİ SÖYLEM 

Magyar ideolojik bir söylem içine girmedi. Adalet, yolsuzluk ve sistemi sorguladı. 

YENİ NESİL SEÇMEN 

Genç seçmen AB yanlısıydı ve özgürlük talep ediyordu. Bu da Magyar lehine gelişen bir durum oldu. 

patronlardunyasi.com